Doğal Gübre ve Kompost Hazırlama
Kısa cevap: Organik kompost, mutfak ve bahçe atıklarını doğru oranda karıştırıp, havalandırarak ve nemi kontrol altında tutarak çürütmeniz demektir. Pratikte kural basit: yaş ve yeşil atıklara (sebze kabuğu, çay posası, çim) karşılık iki-üç kat kadar kuru ve kahverengi malzeme (kuru yaprak, karton, saman) koyun, yığını ıslak sünger kıvamında tutun, iki haftada bir karıştırın. Yazın 2-3 ay, kışın 5-6 ay içinde koyu renkli, orman toprağı kokan bir malzeme elinizde olur. Bir kova mutfak atığı, bir avuç kuru yaprak ve biraz sabırdan başka masrafı yoktur.
Kompost tam olarak ne işe yarıyor?
Kompost bir gübre olmaktan çok bir toprak iyileştirici. İçindeki azot, fosfor, potasyum miktarı hazır gübrelere göre düşüktür; ama toprağın su tutma kapasitesini artırır, killi toprağı gevşetir, kumlu toprağa gövde kazandırır ve faydalı mikroorganizmaları besler. Yani saksıdaki domatese "şok besin" vermek için değil, o saksının toprağını yıllarca yaşatmak için kullanılır. Toprak yapısını düzeltme konusunu ayrıntılı işleyen bahçe toprağı hazırlama sayfasıyla birlikte okumanız, mantığı daha net oturtur.
Nereye kurayım? Balkonda olur mu?
Olur. Üç seçeneğiniz var:
- Bahçede yığın: En kolayı. Yarım metreküplük bir alan, dört tahta paletle çevrilmiş bir köşe yeter. Zeminin toprak olması, solucanların kendiliğinden gelmesini sağlar.
- Kapalı bidon: 50-100 litrelik plastik bir varilin yanlarına 1 cm delikler açın. Koku ve sinek kontrolü daha rahat, teras için uygundur.
- Solucan kompostu (vermikompost): Üst üste iki-üç kasa ve kırmızı Kaliforniya solucanı. Balkonda, dolap içinde, mutfak dolabının altında bile çalışır. Ürün daha zengindir ama ilk yatırım biraz daha yüksektir.
Balkonda çalışıyorsanız kapalı sistemi tercih edin ve bidonun altına damlayan sıvıyı toplayacak bir tepsi koyun. O sıvı boşa gitmez; 1'e 10 suyla seyreltip bitkilere verilebilir.
Neyi atabilirim, neyi atamam?
| Rahatça atın | Kesinlikle atmayın |
|---|---|
| Sebze-meyve kabukları, çürük sebzeler | Et, kemik, balık, süt ürünü |
| Kahve telvesi, çay posası (poşetten çıkararak) | Yağ, sos, kızartma artığı |
| Yumurta kabuğu (ezerek) | Kedi-köpek dışkısı, kedi kumu |
| Kuru yaprak, budama artığı (parçalanmış) | Hastalıklı bitki, küllenme kapmış yapraklar |
| Karton, gazete, yumurta viyolü | Tohuma kaçmış yabani otlar |
| Saman, talaş (boyasız ahşaptan) | Parlak baskılı dergi, ıslak mendil |
Narenciye kabuğu ve soğan zarı azar azar sorun etmez; yığının yarısını kaplarsa asiditeyi bozar. Hastalıklı yaprakları kompostta değil, çöpte değerlendirin — bitki hastalıkları ve zararlılar konusunda en sık yapılan hata, sorunu komposttan geri toprağa taşımaktır.
Yığını nasıl kurarım, adım adım?
- Taban: En alta 10 cm kalınlığında iri malzeme koyun — ince dallar, mısır sapı, kalın kartonlar. Bu, hava kanalı işlevi görür.
- Katman yapın: Bir parmak kalınlığında yeşil atık, üzerine iki-üç parmak kuru malzeme. Her katmandan sonra bir kürek bahçe toprağı veya eski kompost serpin; bu, mikroorganizma aşısıdır.
- Nemlendirin: Sıkınca birkaç damla su bırakacak kadar nemli olmalı. Şırıl şırıl akıyorsa fazla, toz gibiyse eksik.
- Örtün: Üstüne çuval veya karton. Yağmurun yığını boğmasını, güneşin kurutmasını engeller.
- Karıştırın: İlk ay haftada bir, sonra iki haftada bir. Dirgen veya uzun saplı bir çubuk yeterli; bahçe araçları arasında ayrıca bir alet almanız gerekmez.
Hazır olduğunu nasıl anlarım?
Üç işaret arayın: renk koyu kahve-siyah, koku nemli orman toprağı gibi, doku ufalanan ve kaynağı tanınmaz halde. Attığınız domates kabuğunu hâlâ görüyorsanız beklemeye devam edin. Emin olamıyorsanız bir avuç komposta tere veya marul tohumu atın; normal çimlenirse olgunlaşmış demektir, çimlenme bozuksa yığın hâlâ "sıcak" ve köke zarar verebilir. Çimlenme testinin mantığını saksıda tohum yetiştirme bölümünde de kullanıyoruz.
Nerede, ne kadar kullanılır?
- Saksı harcı: 1 ölçü kompost + 2 ölçü toprak + 1 ölçü perlit/kum. Fideleri asla saf kompostta büyütmeyin.
- Sebze yatağı: Dikimden 2-3 hafta önce metrekareye 4-5 litre serpip tırmıkla 10 cm derinliğe karıştırın.
- Meyve ağacı: Gövdeye değdirmeden, taç izdüşümüne halka şeklinde 5 cm kalınlığında malç olarak.
- Üst gübreleme: Sezon ortasında bitki dibine bir avuç, ardından sulama.
Sık Sorulan Sorular
Kompostum kötü kokuyor, ne yaptım?
Çürük yumurta veya amonyak kokusu, oksijensizlik ve fazla nem demektir. Bol kuru yaprak, karton veya talaş ekleyip iyice karıştırın. Ertesi gün koku belirgin şekilde azalır.
Hiç ısınmıyor, çürüme durdu gibi?
Ya yığın çok küçük ya azot eksik ya da çok kuru. Hacmi en az 50-60 litreye çıkarın, çim biçme artığı veya kahve telvesi ekleyin, nemi kontrol edin.