Kabak, Mısır ve Hiyar: Yazlık Sebzeler

Kısa cevap: Kabak, mısır ve hıyar "çok yer kaplar" diye bilinir ama bunun sebebi bitkilerin büyüklüğü değil, çoğu bahçıvanın onları yere yatırarak yetiştirmesidir. Hıyarı ve sırık kabağı dikey bir kafese aldığınızda kişi başı alan ihtiyacı üçte birine iner; mısırı ise tek sıra yerine kare blok halinde ekerseniz hem tozlaşma sorununu çözer hem de 1,5 m² gibi küçük bir alanda hasat alabilirsiniz. Yani yazlık sebzeler kabak mısır ve hıyar üçlüsü, doğru düzenle 5-6 m²'lik bir bahçeye bile sığar.

Neden bu üç bitki birlikte anılıyor?

Üçü de sıcak sever, don görmez, ilkbahar sonunda toprak 15-18 °C'yi geçtikten sonra ekilir ve üçü de suyu bol ister. Ama asıl ortak nokta şu: hepsi hızlı büyür ve kısa sürede çok yaprak üretir. Bu da onları hem verimli hem de alan konusunda "aç" yapar. Klasik "üç kardeş" ekimi (mısır destek, kabak yer örtüsü, fasulye azot kaynağı) tam olarak bu yüzden ortaya çıkmıştır: aynı alanı üç katmanda kullanma fikri.

Küçük bahçede hangisinden vazgeçmeliyim?

Hiçbirinden. Ama önceliklendirin. Alanınız 3 m²'nin altındaysa hıyar en mantıklı seçimdir; dikey büyür, sürekli hasat verir ve markette pahalıdır. 5-8 m² arasındaysanız hıyar + sırık kabak ideal. Mısır ise en son sıradadır: bir koçan başına yaklaşık 30x30 cm ister ve bitki başına sadece 1-2 koçan verir. Yani birim alandan getirisi düşük, ama tazesinin tadı bambaşkadır; bu yüzden çoğu kişi "verim mantıklı değil" dese de eker.

Kabak: yer kabağı mı, sırık kabak mı?

Marketten tanıdığımız sakız kabağı genelde çalı formundadır; yayılmaz ama tabanı 80-100 cm çap kaplar. Bal kabağı ve bazı sakız kabağı çeşitleri ise sürünücüdür ve 3-4 metre kol atar. Kompakt bahçede yapılacak şey:

• Çalı tipi kabakta alt yaprakları düzenli budayın. Meyve tutan gövdenin altındaki yaşlı yapraklar hem havalanmayı engeller hem külleme başlatır. Haftada 2-3 yaprak almak bitkiyi yormaz.
• Sürünücü kabağı güçlü bir kafese veya çite yönlendirin. Meyve ağırlaşınca file torba veya eski çorapla asın; sap kopmasını önler.
• Her bitkiye en az 40 cm derinliğinde zengin toprak verin. Kabak obur bir bitkidir; dikim çukuruna bir kürek olgun kompost koymak sezon boyunca fark yaratır. Kompostu evde nasıl hazırlayacağınızı doğal gübre konusunu anlatan bölümde ayrıntılı bulabilirsiniz.

Kabaklarım neden sararıp dökülüyor?

En sık sebep tozlaşma eksikliğidir. Kabakta erkek ve dişi çiçekler ayrıdır; dişi çiçeğin sapında minik bir kabak taslağı vardır. Arı yoksa bu taslak sararır, düşer. Çözüm basit: sabah erken saatte bir erkek çiçeği koparıp taç yapraklarını sıyırın ve poleni dişi çiçeğin ortasına sürün. Balkonda yetiştiriyorsanız bu neredeyse zorunludur.

Mısır: neden tek sıra ekmemeliyim?

Mısır rüzgârla tozlaşır. Tek sıra ektiğinizde tepedeki püskülden dökülen polen komşu bitkinin ipeklerine denk gelmez, koçanlar yarım dolar. Bu yüzden mısırı en az 4x4 düzeninde blok halinde ekin: 16 bitki, aralar 30 cm, toplam yaklaşık 1,5 m². Püsküllenme döneminde bitkileri sabah hafifçe sallamak da doluluk oranını artırır.

Mısırın kökleri sığdır; gövdesi uzadıkça rüzgârda yatabilir. Bitki 40-50 cm olduğunda diplerine toprak çekin (boğaz doldurma), bu ek kök çıkarmasını sağlar. Saksıda mısır yetiştirmek isteyenler en az 30 litrelik derin kaplar seçmeli ve cüce çeşitleri tercih etmelidir.

Hıyar: dikey yetiştirmenin farkı

Hıyar yerde büyüdüğünde meyveler eğri kalır, toprakla temas eden yüzeyler sararır, yapraklar nemli kalıp mildiyö kapar. Kafese aldığınızda meyveler düz uzar, hasat kolaylaşır, hastalık baskısı belirgin şekilde düşer. 180-200 cm yüksekliğinde bir file veya tel örgü yeterlidir.

• Fide 25-30 cm olunca sürgünü file üzerine yönlendirin; bir kez alıştı mı bıyıklarıyla kendi tutunur.
• Ana gövdenin ilk 40 cm'indeki koltuk sürgünlerini alın. Havalanma artar, bitki gücünü yukarı taşır.
• Hıyar acılaşmasının başlıca sebebi düzensiz sulamadır. Toprağı kurutup sonra bolca sulamak yerine, sabit nem hedefleyin. Damla sulama veya kalın malç en pratik çözümdür; sulama sıklığı konusundaki genel kurallar burada da geçerlidir.

Ekim takvimi ve alan planı

Üçünü de doğrudan tohumdan ekebilirsiniz; kök hassasiyetleri yüzünden fide dikimi yapacaksanız torf kabı veya çimlendirme kabından çıkarırken kök topağını dağıtmayın. Saksıda tohum çimlendirme yöntemleri bu üç tür için özellikle işe yarar, çünkü erken başlangıç 2-3 hafta kazandırır.

Sık sorulan sorular

Kabak ve hıyarı yan yana ekersem melezlenir mi?

Bu sezon topladığınız me