Fasulye ve Bacı Sebzesi Yetiştirme

Kısa cevap: Fasulye, toprak sıcaklığı 15 °C'nin üzerine çıktıktan sonra doğrudan yerine ekilen, fide dikimini pek sevmeyen bir baklagildir. Tohumları 3-4 cm derinliğe gömün; bodur çeşitleri sıra üzeri 8-10 cm, sıra arası 40-50 cm; sarmaşık (asma) çeşitleri ise 15-20 cm aralıklarla ve mutlaka 2-2,5 m yükseklikte bir destekle yetiştirin. Taze tüketim için baklalar içindeki dane belirginleşmeden, yani çıtır ve kırıldığında sulu olduğu dönemde toplanır. Bodur çeşitlerde ekimden hasada 50-60 gün, sarmaşık çeşitlerde 65-80 gün geçer.

Bodur mu sarmaşık mı: hangisi bana uygun?

İkisi arasındaki fark yalnızca boy değil, hasat düzenidir. Bodur fasulye 40-50 cm'de kalır, kendi kendine durur ve ürününü kısa bir pencerede, iki üç hafta içinde verir. Turşuluk ya da dondurmak için toplu ürün isteyen biri için idealdir. Sarmaşık fasulye ise sırığa tırmanır, ilk hasattan sonra sekiz-on hafta boyunca azar azar üretmeye devam eder. Balkon ve teras bahçeciliğiyle ilgilenen, mutfağa her hafta bir tabak fasulye isteyen biri için sarmaşık çeşitler daha verimlidir; aynı yer alanından iki-üç katı ürün alınır.

Karar veremiyorsanız her ikisinden birer sıra ekin: bodur olan erken, sarmaşık olan uzun süre ürün verir, sezon boşluğa düşmez.

Ne zaman ekilir? Aceleye gelir mi?

Gelmez. Fasulye soğuk toprakta çürüyen tohumlardan biridir; 10 °C altındaki toprakta çimlenme ya durur ya da çıkan fideler sararır. Son don tarihinden 1-2 hafta sonrasını bekleyin. Pratik ölçüt: elinizi 5 cm derine soktuğunuzda toprak serin değil ılık geliyorsa zaman gelmiştir. Ilıman bölgelerde nisan sonu-mayıs, serin bölgelerde mayıs ortası-haziran başı tipik ekim aralığıdır. Bodur çeşitlerde iki hafta arayla ikinci ve üçüncü bir parti ekerseniz hasadı yaza yayarsınız — bahçe bakım takviminizde bu ardışık ekimlere yer ayırmakta fayda var.

Tohum nasıl ekilir? Islatmak gerekir mi?

Fasulye tohumu iridir ve kendi suyunu çeker; uzun süre suda bekletmek kabuğu patlatıp çürümeye yol açar. En fazla 2-3 saat ılık suda bekletin, ya da hiç bekletmeyin. Ekim adımları:

1. Toprağı 20-25 cm derinlikte gevşetin, iri taşları ve kök artıklarını alın.
2. 3-4 cm derinlikte bir karık açın; ağır killi toprakta 3 cm, kumlu toprakta 4-5 cm uygundur.
3. Her ocağa 2 tohum bırakın, üzerini ince toprakla kapatıp elinizle hafifçe bastırın.
4. Ekim sonrası bir kez iyice sulayın, çimlenene kadar toprağı nemli ama çamur değil tutun.
5. Fideler 10 cm olduğunda zayıf olanı makasla kesip seyreltin, çekip koparmayın — komşu kökü zedeler.

Fasulye kökündeki bakterilerle havadan azot bağladığı için bol azotlu gübre istemez; fazlası yaprak yapar, bakla yapmaz. Yanmış ahır gübresi ya da olgun komposttan sonbaharda veya ekimden 2-3 hafta önce toprağa karıştırmak yeterlidir. Toprak hazırlığı ve kompost konusundaki ayrıntılar site içindeki ilgili bölümlerde daha geniş anlatılıyor.

Sarmaşık fasulyeye nasıl destek kurulur?

Destek, ekimden önce ya da fide 10 cm olmadan kurulmalıdır; sonradan kazık çakmak kökleri parçalar. Üç seçenek:

• Üçayak (çadır) sırık: 2,5 m'lik üç çubuğu tepede bağlayın, her çubuğun dibine 3-4 tohum ekin. Rüzgâra en dayanıklı yöntem, küçük bahçeler için uygun.
• İkili sıra + tepe çubuğu: Karşılıklı iki sıra sırığı A harfi gibi eğip tepeye yatay bir çubuk bağlayın. Hasat, koridorun içinden yapılır; en rahat toplama biçimi.
• Ağ/file sistemi: İki direk arasına gerilmiş 15x15 cm gözlü file. Balkon ve teras duvarlarında en az yer kaplayan çözüm.

Fasulye sarılıcı sürgünüyle kendi tırmanır, bağlamaya ihtiyaç duymaz; sadece ilk günlerde sürgünü elinizle sırığa doğru yönlendirmeniz gerekir. Sürgün tepeye ulaşınca uç almak yan dalları ve dolayısıyla bakla sayısını artırır.

Sulama ve bakımda kritik dönem hangisi?

Çiçeklenme ve bakla bağlama dönemi. Bu iki haftada susuz kalan bitki çiçek döker, baklalar kıvrılır ve lifli olur. Haftada bir kez derin sulama (10-15 litre/m²) çoğu toprakta yeterlidir; yaprakları değil kök bölgesini ıslatın, çünkü ıslak yaprak pas ve antraknoz için davetiyedir. Dip kısma 3-5 cm saman veya kuru çim malçı serin ve nemli bir kök bölgesi sağlar, yabancı otu da baskılar.

Karşılaşabileceğiniz başlıca sorunlar yaprak biti, kırmızıörümcek, pas hastalığı ve dip çürüklüğüdür. Erken teşhis için haftada bir yaprak altlarını çevirip kontrol edin; sık dikim ve gece sulaması bu sorunların çoğunu davet eder. Aynı yere üst üste iki yıl fasulye ekmeyin, üç yıllık münavebe uygulayın.

Hasat: doğru anı nasıl yakalarım?